Służebność przesyłu wg projektu ustawy o korytarzach przesyłowych


Obecnie opracowywana jest ustawa o korytarzach przesyłowych, której głównym celem i założeniem jest usprawnienie procesu ustanawiania korytarza przesyłowego dla nowych inwestycji, dla istniejących urządzeń przesyłowych, jak również lokalizowanie kolejnych urządzeń przesyłowych w korytarzu przesyłowym. Ustawa ta ma zlikwidować obecnie istniejący stan faktyczny, w którym proces inwestycyjny w ww. zakresie jest niezwykle długotrwały i rozczłonkowany. Nowe przepisy mają spowodować, iż postępowanie o ustalenie korytarza przesyłowego będzie integrować inne postępowania jak np. uzyskanie pozwolenia na budowę czy ustanowienie służebności przesyłu. 

Kwestia służebności przesyłu była dotychczas regulowana, w szczególności przez przepisy kodeksu cywilnego, a mianowicie art. 305 1 i nast.

Do tej pory ustanowienie służebności przesyłu następowało albo na mocy umowy zawieranej przez przedsiębiorcę przesyłowego z właścicielem nieruchomości/użytkownikiem wieczystym albo na mocy orzeczenia sądu, względnie poprzez zasiedzenie. Projekt omawianej ustawy wprowadza czwarty rodzaj źródła ustanawiania służebności przesyłu a mianowicie ustanowienie służebności przesyłu na podstawie decyzji administracyjnej. Do tej pory ustanowienie służebności na mocy umowy wymagało porozumienia się inwestora z każdym właścicielem nieruchomości przez którą miał być ustanawiany korytarz przesyłowy, co niejednokrotnie okazywało się kłopotliwe i bardzo często nieracjonalnie kosztowne dla przedsiębiorcy przesyłowego – Inwestora.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 projektu ustawy wniosek o wydanie decyzji o ustanowieniu korytarza przesyłowego jak również wniosek o określenie korytarza przesyłowego powinien zawierać między innymi oznaczenie nieruchomości lub ich części na których zostanie ustawiony korytarz przesyłowy wraz ze wskazaniem nieruchomości, co do których Inwestor nie posiada tytułu prawnego do dysponowania nimi w zakresie niezbędnym do zrealizowania inwestycji objętej wnioskiem a w stosunku do których decyzja o ustanowieniu korytarza przesyłowego ma wywołać skutek w postaci ustanowienia służebności przesyłu.

Na podstawie art. 36 ust. 1 ww. projektu ustawy „z dniem, w którym decyzja o ustanowieniu korytarza przesyłowego lub o określeniu korytarza przesyłowego stała się ostateczna nieruchomość zostaje z mocy prawa obciążona służebnością przesyłu na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego, dla którego wydano tą decyzję”. Decyzja ta stanowi jednocześnie podstawę dokonania stosownego wpisu w księdze wieczystej.

Projekt ustawy określa przy tym szczegółowo zakres uprawnień przedsiębiorcy na rzecz którego ustawiona jest służebność przesyłu. Zgodnie z art. 36 ust. 2 ww. ustawy, służebność przesyłu obejmuje swym zakresem uprawnienie do:
–    posadowienia w korytarzu przesyłowym urządzenia przesyłowego ;
– utrzymywania, eksploatacji, konserwacji i remontów, usuwania awarii, modernizacji, przebudowy lub odbudowy, w tym zamiany parametrów urządzenia przesyłowego;
–    wstępu lub wjazdu, w tym sprzętem ciężkim na teren nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu w celu wykonania czynności określonych powyżej;
–    uzyskiwania przez teren nieruchomości w granicach korytarza przesyłowego, niezbędnego dostępu do urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomościach sąsiednich.

Jednocześnie projekt ustawy przewiduje szereg istotnych ograniczeń w zakresie dysponowania nieruchomością przez właściciela nieruchomości – obciążonego służebnością przesyłu. W korytarzu przesyłowym obowiązywać będą wg ustawy następujące zakazy:
–  wznoszenia budynków mieszkalnych
–  lokalizowania innych obiektów budowlanych, także tymczasowych
–  istotnej zmiany ukształtowania lub przeznaczenia terenu;
– prowadzenia działalności mogącej zagrozić trwałości lub prawidłowemu funkcjonowaniu urządzenia przesyłowego
– dokonywania czynności, które mogłyby prowadzić do uszkodzenia lub zniszczenia urządzeń przemysłowych lub utrudnienia w dostępie do nich;
– zalesiania lub utrzymywania drzew, krzewów i innej roślinności o wysokości przekraczającej dwa metry – w przypadku urządzenia przesyłowego elektroenergetycznego;
– wznoszenia innych obiektów budowlanych, urządzeń stałych, składów i magazynów, sadzenia drzew i krzewów w odległości mniejszej niż 2 m od osi gazociągu do pni.

Podkreślić należy, iż jedynie w uzasadnionych przypadkach organ wydający decyzję o ustanowieniu korytarza przesyłowego lub o określeniu korytarza przesyłowego może odstąpić o ww. zakazów ale tylko po dokonaniu stosownego uzgodnienia w tym zakresie z przedsiębiorcą przesyłowym.

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego właścicielowi nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu należy się wynagrodzenie.

Projekt ustawy przewiduje jednakże dla właściciela nieruchomości lub użytkownika wieczystego nie wynagrodzenie a jednorazowe odszkodowanie z tytułu ustanowienia służebności przesyłu, którego obowiązek wypłaty ciążyć będzie na przedsiębiorcy przesyłowym, na rzecz którego służebność została ustanowiona.

Zgodnie z art. 51 omawianego projektu uzyskanie odszkodowania wyłącza jednocześnie inne roszczenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu, jak również za ewentualne bezumowne korzystanie z nieruchomości przed dniem powstania tej służebności.

Wg projektu do ustalenie odszkodowania powinno dojść w wyniku prowadzonych między przedsiębiorcą przesyłowym a właścicielem/użytkownikiem wieczystym rokowań. Podkreślenia wymaga fakt, iż przedsiębiorca przesyłowy jest zobowiązany do przeprowadzenia ww. rokowań. Termin rozpoczęcia rokowań biegnie od dnia wydania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, o określeniu korytarza przesyłowego albo o lokalizacji korytarza przesyłowego. Rokowania powyższe powinny zakończyć się w terminie 14 dni. Jeżeli przedsiębiorca przesyłowy nie dojdzie do porozumienia z właścicielem lub użytkownikiem wieczystym co do wysokości odszkodowania w ww. terminie decyzję w tym zakresie w terminie 14 dni od dnia uzyskania informacji o zakończeniu rokowań niepowodzeniem wydaje organ, który w pierwszej instancji wydał decyzję o ustanowieniu korytarza przesyłowego, o określeniu korytarza przesyłowego albo o lokalizacji korytarza przesyłowego.
Strona niezadowolona z wysokości odszkodowania przyznanego jej na mocy decyzji może wnieść powództwo do sądu powszechnego, w terminie 45 dni od dnia doręczenia jej decyzji o wysokości odszkodowania. Wniesienie powództwa wstrzymuje z mocy prawa wykonalność decyzji o przyznaniu odszkodowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego.
Czego do tej pory nie było to określenia sztywnych zasad ustalania wysokości odszkodowania za ustanowioną służebność przesyłu. Zasady te uregulowane zostały w art. 41 i nast. omawianego projektu ustawy.
Wysokość odszkodowania ustalana będzie za pomocą algorytmu. Odszkodowanie to będzie określone jako ułamek wysokości odszkodowania. Ułamek ten stanowić będzie tzw. współczynnik współkorzystania, uwzględniający fakt, iż różne urządzenia będą w różnym stopniu ograniczać możliwość korzystania z nieruchomości przez właściciela.
Projekt wskazuje przy tym, iż wysokość odszkodowania za grunty położone w korytarzu przesyłowym będzie obliczana jako iloczyn powierzchni tego gruntu wyrażonej w metrach kwadratowych, średniej wartości metra kwadratowego nieruchomości rolnej ogłoszonej przez Prezesa GUS, właściwego wskaźnika zróżnicowania województw, różnicującego wartość gruntu położonego w korytarzu przesyłowym w zależności od województwa, w którego granicach zlokalizowana jest nieruchomość oraz właściwego wskaźnika wartości grupy użytku gruntowego, różnicującego wartość gruntu położonego w korytarzu przesyłowym w zależności od zakwalifikowania użytku gruntowego do jednej z grup zgodnie z przepisami dotyczącymi ewidencji gruntów i budynków oraz kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy lub przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Projekt ustawy wywołuje spore kontrowersje zarówno wśród prawników jak i specjalistów zajmujących się przedmiotową tematyką. Z jednej strony podkreśla się jego istotne znaczenie dla uproszczenia procedur związanych z ustanawianiem korytarzy przesyłowych oraz wagę wprowadzonych, sztywnych zasad regulujących procedurę ustanawiania służebności przesyłu i związanego z nią odszkodowania. Z drugiej strony powyższym regulacjom zarzuca się niekonstytucyjność, z uwagi na wyłączenie możliwości uzyskania wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z nieruchomości przez którą przeprowadzony jest korytarz przesyłowy za okres do czasu wydania prawomocnej decyzji o określeniu tego korytarza przesyłowego. Ponadto zwraca się też uwagę na naruszenie równowagi stron stosunków cywilnoprawnych, poprzez umocnienie pozycji przedsiębiorców przesyłowych, czy też niejasne zasady wyceny wartości nieruchomości, co w konsekwencji może prowadzić do zaniżania wysokości odszkodowania należnego właścicielom nieruchomości.

Justyna Habczyńska-Pilarek
Radca Prawny

kancelaria-mp.pl

fot.: sxc.hu

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here