NIK: węgiel kamienny nierentowny, program rządowy nierzetelny


Ani reformy, ani nawet dobra koniunktura na węgiel kamienny nie zostały przez sektor dobrze wykorzystane – wynika z raportuNajwyższej Izby Kontroli „Funkcjonowanie górnictwa węgla kamiennegow latach 2007-2015”. To m.in. wina źle opracowanego programu rządowego imało realistycznych strategii spółek.

Program rządowy, określającywytyczne działalności górnictwa na lata 2007-2015 został opracowanynierzetelnie i zbyt ogólnikowo, a strategie spółek węglowych, opartena mało realistycznych założeniach, szybko się dezaktualizowały. W praktycedziałania restrukturyzacyjne w większości przedsiębiorstw górniczychzostały zaniechane, co przyczyniło się do załamania ich kondycji w okresiedekoniunktury na rynku węgla – – ocenia w najnowszym raporcie dotyczącym sektorawęgla kamiennego Najwyższa Izba Kontroli.

Trudnasytuacja finansowa dotyczyła głównie trzech największych producentów węglagrupujących łącznie 27 kopalń. Ich skumulowana strata netto w latach 2007-2015wyniosła ponad (-)1,1 mld zł, podczas gdy w tym samym okresie jednasprywatyzowana kopalnia osiągnęła skumulowany zysk netto w wysokości ponad(+)1,4 mld zł. W ostatnim roku trwania Programu kondycja finansowaoraz efektywność funkcjonowania głównych producentów węgla była gorsza niż napoczątku jego realizacji. Przy czym podmioty górnicze rozpoczynały realizację rządowego w korzystnych warunkach. „Programudziałalności górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 2007-2015”

Większestraty i większe wsparcie

Pogarszającasię od 2012 r. koniunktura wykazała niezdolność trzech największych producentówdo prowadzenia rentownej działalności oraz całkowity brak przygotowania naspadek cen i popytu na węgiel. Należy zauważyć, że średnie ceny węgla w 2015 r. byłyjednak o 36% wyższe od cen w roku 2007, kiedy to górnictwo osiągało dodatniewyniki finansowe. Niepowodzenie realizacji Programu oraz zagrożenieupadłości niektórych podmiotów skutkowało w ostatnim roku jego trwania koniecznościąudzielenia górnictwu zwiększonego, w stosunku do lat poprzednich, wsparciafinansowego ze strony Państwa.

Łącznawartość wsparcia dla górnictwa w latach 2007-2015 w różnych formach wyniosłaok. 65,7 mld zł, z czego ok. 58,4 mld zł stanowiło pokrycie niedoboruśrodków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na wypłaty emerytur i rent górniczych.W tym samym czasie wartość płatności publicznoprawnych podmiotów sektoragórnictwa była porównywalna i wyniosła ok. 64,5 mld zł.

Chociażwęgiel kamienny jest nadal najważniejszym nośnikiem energii w Polsce, to wlatach 2007-2015 zużycie węgla obniżyło się w kraju o 16% – z ponad 85 mln ton do niecałych 72mln ton. W tym samym okresie zużycie węgla w UE zmalało o 26% – z ok.467 mln ton do 346 mln ton. W latach 2007-2015 wydobyto w Polsce łącznie ok.700 mln ton węgla, z czego 85% stanowił węgiel energetyczny, a 15% koksowy.Około 82% udziału w krajowym wydobyciu węgla mieli w tym okresie: KompaniaWęglowa S.A. (KW), Katowicki Holding Węglowy S.A. (KHW) i Jastrzębska SpółkaWęglowa S.A. (JSW).

Program rządowy i nadzór ministra nierzetelne

Zdaniem NIK Programrządowy, określający wytyczne działalności górnictwa w latach 2007-2015oraz wskaźniki i mierniki realizacji przyjętych celów, został opracowany wsposób nierzetelny. Nie ustalałon szczegółowych działań restrukturyzacyjnych, lecz tylko wyznaczał kierunkidziałalności górnictwa, które powinny stanowić podstawę do budowy strategiiprzez poszczególne spółki węglowe. Tymczasem strategie działalnościspółek węglowych zostały opracowane w sposób wskazujący, że ich przygotowanietraktowane było głównie jako realizacja wymogu formalnego, a nie jako potrzebastworzenia rzeczywistego planu mającego zapewnić ich ekonomiczną efektywność.Powyższe dokumenty zostały oparte na mało realistycznych założeniachi prognozach nie znajdujących rynkowego i ekonomicznego uzasadnienia.Odnosiło się to głównie do zbyt optymistycznych założeń dotyczących przychodówproducentów węgla, przy jednoczesnym marginalizowaniu znaczenia kosztów tejdziałalności.

ZdaniemNIK nadzór Ministra Gospodarki nad realizacją Programu prowadzony był nierzetelnie i niezgodniez założeniami. Minister Gospodarki nie ustosunkował się do większościstrategii spółek węglowych ani nie monitorował stopnia ich realizacji.Spółki węglowe, m.in. z powodu szybkiej dezaktualizacji swoichwieloletnich strategii, prowadziły działalność głównie w oparciu o planyroczne – dostosowywane do ich bieżącej sytuacji. W rezultaciesystematyczne działania restrukturyzacyjne zostały zaniechane bądź były niewystarczającei nieskuteczne. Prowadziło to do pogłębiania się trudnej sytuacji spółekwęglowych, która w pełnym zakresie ujawniła się w czasie dekoniunktury na rynkuwęgla. W latach 2007-2015 nierozwiązanym problememspółek węglowych była niska wydajność wydobycia, przerosty zatrudnieniai nieefektywny system wynagradzania, przekładający się na wysoki udziałkosztów stałych w prowadzonej działalności oraz jej dużą wrażliwość nawahania popytu i cen węgla.

NIK zwraca uwagę, że ministrowie odpowiedzialni za sektor górnictwaoraz zarządy spółek węglowych dysponowali bieżącymi informacjami o sytuacjifinansowej podmiotów górniczych. Były one wystarczające dlaprowadzenia skutecznego nadzoru oraz do reagowania na zmienne warunki na rynkuwęgla. Wiedza ta nie została jednak efektywniewykorzystana przez Ministra Gospodarki i zarządy spółek. Organypaństwowe oraz ZUS nie dysponowały natomiast wiedzą o skali niedoboru środkówpochodzących ze składek na wypłaty emerytur i rent górniczych. Trudnasytuacja finansowa części podmiotów wydobywających węgiel spowodowała, żew ostatnim roku trwania dziewięcioletniego Programupodmiotom tym udzielono zwiększonego, w stosunku do latpoprzednich, wsparcia finansowego ze strony Państwa.

Zbyt późne działania

Pierwsze działania związane zradykalnym pogorszeniem się w 2012 r. sytuacji w górnictwie zostałyzainicjowane przez Ministra Gospodarki dopiero w 2013 r. Jednak zdecydowane działania, których celem była próba rozwiązaniarzeczywistych problemów górnictwa, zostały podjęte dopiero w 2015 r.przez Pełnomocnika Rządu ds. restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennegoi Ministra Skarbu Państwa. Zostały one zapoczątkowaneprzyjętym w styczniu 2015 r. Planem Naprawczym Kompanii Węglowej S.A.Z uwagi na ich pilność, były realizowane w oderwaniu od postanowień Programu rządowego bądź prób jegoaktualizacji. Podejmowane w tym czasiedziałania, wynikające z programów naprawczych spółek węglowych, niedoprowadziły jednak do osiągnięcia przez nie rentowności do końca 2015 r.NIK zwraca uwagę, że w okresie 10 miesięcznego sprawowania nadzorunad podmiotami górnictwa węgla kamiennego przez Ministra Skarbu Państwa niewypracowano jednolitej, spójnej koncepcji dla tej branży. Było to m.in.wynikiem niejednoznacznego podziału kompetencji pomiędzy Ministrem Skarbu Państwai Pełnomocnikiem, a Ministrem Gospodarki. W efekcie do końca 2015 r. nie opracowano programu dlagórnictwa węgla kamiennego na kolejne lata.

Dobrakoniunktura na węgiel była zdaniem NIK odpowiednim okresem na przeprowadzenieskutecznej prywatyzacji polskiego górnictwa. Mogła onaprzynieść nie tylko znaczne wpływy do budżetu, ale także stwarzała możliwośćpozyskania kapitałów na rozwój i modernizację oraz dalszą restrukturyzacjęgórnictwa. Kontynuacji procesów prywatyzacyjnych,przewidzianych we wcześniejszych dokumentach rządowych, nie sprzyjało przyjęciew Programie jedynie ogólnego założenia o możliwości „ewentualnej prywatyzacji” bez odniesienia się do konkretnych podmiotów.Ponadto prywatyzacji nie sprzyjałaniewielka aktywność Ministra Gospodarki, po którego stronie leżała inicjatywazgłaszania gotowości rozpoczynania tych procesów, a który uzależniał planyprywatyzacyjne od stanowiska górniczych związków zawodowych.

Po analiziesytuacji Izba wniosła m.in. o doprowadzenie do zakończenia prac nad programemdziałalności górnictwa węgla kamiennego dla perspektywy czasowej po 2015 r.oraz nad aktualną polityką energetyczną Polski oraz zapewnienie zgodności założeńobu tych dokumentów, zakończenie realizacji procesów restrukturyzacyjnychpodmiotów prowadzących wydobycie węgla kamiennego w terminach umożliwiającychwykorzystanie mechanizmów wsparcia ze strony państwa, przewidzianych wuregulowaniach unijnych i wypracowanie oraz wdrożenie rozwiązań zmierzającychdo ograniczenia deficytu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresieświadczeń wypłacanych osobom wykonującym pracę górniczą.

 

 

REO.pl

źródło: NIK

fot. Pixabay

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here