📻 WIKIPEDIA ONE: Gdzie kosmaty nie może

Trzy kobiety na tym samym stanowisku. Trzy zupełnie różne osobowości. Trzy rozmaite style zarządzania.

AUDIO REO. Posłuchaj tekstu na podcaście. Czyta Magda Gacyk.

Trzy kobiety na tym samym stanowisku. Trzy zupełnie różne osobowości. Trzy rozmaite style zarządzania. Bez wątpienia łączy je jedno: w Dolinie Krzemowej, która od lat zmaga się z problemem seksizmu i w której (według badań LinkedIn z ubiegłego roku) 80% stanowisk kierowniczych przypada mężczyznom, Sue Gardner, Lila Tritikov i Katherine Maher należą do tych, które innym kobietom przecierają szlaki. I robią to w imponującym stylu.

Na początku programu pojawia się niejaki Charles W. Fisher. Za dużo o nim nie wiadomo. Był politykiem w kanadyjskiej prowincji Alberty i – jak twierdzi Erin – na pewno zrobił sporo dobrego dla swoich wyborców. Ale co to były za dobre uczynki, trudno powiedzieć. Jego małżonka pochodzi z tych Carlingów, słynnej rodziny piwowarskiej. Wystarczy kliknąć na link i już wiadomo, jak rozrastała się ich browarnicza dynastia. Jedna z reklam tego piwa została wyreżyserowana przez Wima Wendersa.

Kliknięcie na kolejny link i już można prześledzić osiągnięcia jednej z najważniejszych postaci współczesnego kina niemieckiego. Potem hasła zmieniają się jak w kalejdoskopie. Link goni link: jeden z prominentnych sportowców nowojorskiego Brooklynu, sztuka walki jujitsu oraz historia mody w cywilizacji Zachodu.

Godzina mija jak z bicza trzasnął. Pora pożegnać się ze słuchaczami i zaprosić na kolejny odcinek audycji radiowej pt. W Króliczej Norze. Podcast z Wikipedią.

Wnikanie w Wikipedię jest jak spadanie w głąb króliczej nory w Alicji w krainie czarów. Nie wiadomo, co się napotka po drodze i gdzie się czytelnik zatrzyma.

Erin i Tyler, prowadzący radiowy show, robią to, co wielu innych fascynatów Wikipedii: odkrywają jej encyklopedyczne zasoby, przeglądając strony z hasłami na chybił trafił. A do zgłębienia jest w tej chwili ponad 40 milionów artykułów, które powstały w różnych zakątkach świata i w różnych językach, w tym tak rzadkich jak baskijski czy joruba.

Tak Wikipedię – jako potężne, w pełni merytoryczne i egalitarne źródło wiedzy – wymarzyli sobie Larry Sanger i Jimmy Wales, kiedy rejestrowali w 2001 roku domenę. Ponad półtora dekady od powstania, ta najsłynniejsza internetowa encyklopedia tworzona jest przez oddaną, wielotysięczną armię ochotników-encyklopedystów i od lat znajduje się w pierwszej dziesiątce najpopularniejszych stron internetowych.

Korzysta z niej każdy, kto potrzebuje informacji, co w ciągu statystycznego miesiąca przekłada się na na ponad pół miliarda użytkowników.

Nad projektem, od strony biznesowej, organizacyjnej i strukturalnej, czuwa fundacja Wikimedia. Jej kierowanie od lat powierzane jest menedżerkom-wizjonerkom. To one sprawują funkcje dyrektorek wykonawczych i to przede wszystkim od nich zależy, jaki kształt przyjmują wikipedyczne projekty.

SUE GARDNER – KAZNODZIEJKA WIKIPEDII
Dyrektorka wykonawcza 2007-2014

Sue Gardner przyjechała do wilgotnego i upalnego Saint Petersburga na Florydzie prosto z chłodnego i wietrznego Toronto, gdzie pracowała w CBC, najbardziej opinitwórczym kanadyjskim radiu. O miejscu, które miało stać się jej nowym domem wiedziała tyle tylko, że jest wystarczająco gnuśne i ciepłe, by chętnie zjeżdżali tam na emeryturę jej rodacy z Kanady. Siedziba założonej w 2003 roku fundacji Wikimedia mieściła się w podupadającym centrum handlowym. W jednym pokoju tłoczyło się wszystkich pięciu pracowników i to tą ekipą miała zarządzać dziennikarka. Zarządzać, ale tylko przez pół roku…

wikipedia
Sue Gardner

Kilka lat później Sue, uznana przez The Huffington Post za jedną z Dziesięciu osób na świecie, które zmieniły media, przyjmowała gości w prestiżowym biurze w San Francisco. Przestronnym, urządzonym funkcjonalnie i nowocześnie. To, że organizacja zatrudniała 280 pracowników i wygenerowała przychody w wysokości prawie 80 milionów dolarów było w dużej mierze efektem jej decyzji biznesowych.

Niezmienne pozostało jedno: wiara dyrektor zarządzającej, że Wikipedia może zmieniać świat na lepsze i stać się ostoją wiarygodnej i niezależnej informacji w erze postprawdy. W wywiadach była reporterka często podkreśla, że idealizm i altruizm dostała w genach, po matce dyrektorce szkoły i ojcu anglikańskim pastorze.

Przez cały czas kierowania Wikipedią Sue Gardner była niezwykle ceniona przez członków zarządu, mimo że jej poczucie sprawiedliwości społecznej przyprawiało ich niekiedy o ból głowy. Tak było w 2013 roku, gdy wydała oficjalne oświadczenie dotyczące sposobu wydawania pieniędzy przez fundację. Wikipedia utrzymywana jest z niewielkich datków ponad miliona wiernych użytkowników i to do nich skierowane było zdanie: wydaje mi się, że wydajemy dużo pieniędzy, znacznie więcej niż jest to potrzebne.

Gardner zwróciła uwagę na problem, który – jeśli się pojawia – na ogół zamiatany jest pod dywan: marnotrawienie dotacji darczyńców. Jej zdaniem należało opracować taki system, by móc nagradzać najbardziej zaangażowanych wikipedystów, opracowujących za darmo artykuły lub kategoryzujących poszczególne hasła. Podkreślała, że trzeba doceniać aktywność autorów artykułów, którzy stworzyli wokół przedsięwzięcia swego rodzaju samoregulującą się społeczność. Jej członkowie współpracują przy wprowadzaniu kolejnych haseł i ich opisów, a gdy trzeba rozwiązują problemy.

Te pojawiają się, gdy autorzy zaczynają poprawiać teksty kolegom czy też kasować ich artykuły ze względu na rażące błędy lub subiektywne podejście do tematu. Joseph Reagle, profesor Uniwersytetu Harvarda i autor Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia, książki o ekosystemie, jaki zbudowali wikipedyści, twierdzi, że napięcia i konflikty są nieuniknione. W końcu ma się do czynienia z grupą, która liczy ponad 25 tysięcy aktywnych edytorów i około 60 tysięcy tych, którzy sporadycznie przyczyniają się do wzbogacania serwisów Wikipedii.

Jednym ze sposobów zacieśniania więzi z użytkownikami stały się doroczne konferencje Wikimanii. Gardner, jako szefowa fundacji Wikimedia, starała się być na każdej z nich, promując wolną edukację, dostępną dla każdego internauty. W 2010 roku, podczas wystąpienia na Wikimanii w Gdańsku, podkreślała, że taki model edukacyjny ma szansę inspirować transformacje całych społeczeństw. Tym bardziej, że liczba osób korzystających z edukacyjnych źródeł Wikipedii rośnie w postępie geometrycznym.

Szczupła, z tatuażem pająka na ręku i burzą ciemnych krótkich włosów, potrafiła zarazić uczestników zlotu wizją społecznego postępu w sieci. Ta sama wizja przyświecała jej, kiedy w 2013 roku zakomunikowała, że rezygnuje z funkcji dyrektora wykonawczego, żeby zająć się projektami, związanymi z nowymi mediami. – Wikipedia to teraz kolos. Poradzi sobie beze mnie – uzasadniała swoja decyzję Gardner – Martwię się przyszłością wolnego i otwartego internetu. Tym chcę się zająć, bo to bardzo ważne.

I tym właśnie wydaje się obecnie zajmować, choć nie jest związana z konkretną firmą. Oficjalnie przedstawia się jako internetowy społecznik. W kuluarach hi-techu mówi się, że pisze książkę i że będzie to murowany bestseller.

LILA TRETIKOV – NIEUDANA GŁASTNOST
Dyrektorka wykonawcza 2014-2016

Lila Tretikov przekroczyła progi fundacji Wikimedia z pełnym błogosławieństwem swojej poprzedniczki. Wcześniej obawiano się, że niełatwo będzie zastąpić Sue Gardner i że poszukiwania przypominać będą polowanie na jednorożca.

W połowie 2014 roku gruchnęła wieść, że znaleziono następczynię i młoda Amerykanka rosyjskiego pochodzenia jest idealnym wcieleniem owego jednorożca.

– Kiedy pierwszy raz się z nią spotkałem, dużo opowiadała o swoim dzieciństwie w Związku Radzieckim i wyraźnie była przejęta misją szerzenia wiedzy na całym świecie. To ogromny pozytyw – chwalił wybór założyciel Wikipedii, Jimmy Wales. – A dodatkowo udało się nam wyszukać kogoś, kto ma doświadczenie inżynierskie.

wikipedia
Lila Tretikov

Lila po kilku semestrach nauki na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley przerwała studia i podjęła pracę w Sun Microsystems. Kiedy zaczynała zarządzać Wikipedią miała za sobą kilka lat doświadczenia w wymagającym środowisku hi-tech, kilka patentów na koncie oraz biografię imigrantki, która – wbrew piętrzącym się trudnościom – spełniła swój amerykański sen.

W studenckiej gazetce swojej alma mater, Tritikov opowiadała, jak przyjechała do Stanów Zjednoczonych, nie znając języka i czując się jak dwulatka, która nie potrafi komunikować się z otoczeniem. – Musiałam się zupełnie przestawić – opowiadała Lila. Nastoletnia Rosjanka dorabiała, pracując jako kelnerka. Potem zajęła się wyłącznie technologiami, by ostatecznie starać się o pozycję dyrektor Wikimedii, pokonać 200 innych kandydatów i zostać szefową.

Miesiąc miodowy skończył się szybko. Nowa dyrektor stanęła przed problemem, z którym Wikipedia borykała się od dłuższego czasu, a który w ostatnich latach zaczął kłuć w oczy coraz większą rzeszę internautów: seksizm.

Od dawna wiadomo było, że wśród wikipedystów dominują mężczyźni. Według szacunkowych obliczeń stanowili 84-91 procent całej społeczności autorów. Edytorów było więc zatrzęsienie. A edytorek? Jak na lekarstwo.

„Wikipedia wsławiła się stworzeniem bodajże najbardziej drastycznej przepaści między płciami we współczesnej kulturze” – napisał ostro New York Magazine. Posypały się krytyczne artykuły w innych mediach, okraszane wyznaniami wikipedystek o dyskryminacji i mizoginizmie panującym wśród wikipedystów.

Wikimedia próbowała ratować sytuację, organizując zloty edytorów i nęcąc autorki nagrodami oraz stypendiami. Ustanowiono Gender Gap Task Force, swego rodzaju sztab kryzysowy, który miał powiadamiać o przypadkach nierównego traktowania kobiet w społeczności edytorskiej. Zaakceptowano też, powstałą oddolnie, nową kobiecą grupę użytkowników, WikiWomen.

Wszystkie te akcje niewiele wnosiły. Kobiety nadal funkcjonowały na kreatywnym marginesie Wikipedii. Kompleksowego obrazu seksizmu dopełniły wyniki badań profesor Julii Bear z Uniwersytetu w Stony Brook i profesora Benjamina Coliera z Carnegie Mellon University. Naukowcy przeprowadzili badania na 1600 wikipedystach (17% stanowiły kobiety).

Przestudiowano ich artykuły i przeprowadzono wywiady, z których wynikało jasno, że edytorki czują się znacznie mniej kompetentne i pewne swoich opinii od edytorów. Jednocześnie kobiety częściej rezygnowały z korekty jakiegoś artykułu, aby uniknąć potencjalnego nieporozumienia. Bear i Colier skonkludowali: chodzi o role genderowe w społeczeństwie.

36-letnia szefowa Wikimediów stanęła przed poważnym wyzwaniem zmiany mentalności użytkowników Wikipedii. Tymczasem nad jej głową zbierało się coraz więcej chmur. Mnożyły się konflikty ze współpracownikami, atmosfera w fundacji stawała się nieznośna.

A potem wybuchła afera z wyszukiwarką. W fundacji powstał projekt Knowledge Engine (KE), przeglądarki, która wynajdywałaby w necie wiarygodne, sprawdzone informacje. Dzięki temu Wikipedia nie byłaby tak zależna od innych wyszukiwarek. Cały proces wdrażania KE miał być kompletnie transparentny – powtarzano w fundacji. – Podczas glasnosti zrozumiałam, jak ważna jest wolność informacji i prawda – mówiła Tritikov w wywiadzie dla The GuardianGlastnost była fantastycznym okresem renesansu w historii Rosji.

Sprawa stawała się jednak coraz mniej przejrzysta. Fundacja Wikimedia otrzymała 250 tysięcy dolarów od Knight Foundation na rozbudowę projektu, a Tritikov – mimo zapewnień o transparentności – zaparła się rękoma i nogami, by nie publikować wszystkich szczegółów dotyczących otrzymanego grantu.

Konflikt narastał. Z fundacji odchodzili kolejni pracownicy, społeczność Wikipedii zaczęła się burzyć, kiedy okazało się, że plany dotyczące nowej wyszukiwarki były przed nimi trzymane w tajemnicy. Nie pomogło nawet to, że zarząd Wikimedii zarzucił realizację projektu.

W lutym 2016 roku – pod coraz silniejszą presją opinii publicznej – Lila Tritikov ogłosiła swoją rezygnację. Odeszła z fundacji i zajęła się konsultingiem dla start-upów, zajmujących się sztuczną inteligencją. Jednorożec, wyszukany i wypatrzony przez założycieli Wikipedii, okazał się stworzeniem mitycznym.

KATHERINE MAHER – NOWE OTWARCIE
Dyrektorka wykonawcza od 2016 roku

Społeczność edytorska długo nie mogła pogodzić się z tym, że Wikimedia – paradujące w sieci pod hasłami jawności i transparentności – oszukały ich, zatajając informacje o projekcie. Fundacja włączyła tryb alarmowy. Przeprowadzono wewnętrzne konsultacje. Zrobiono też głęboki ukłon w stronę użytkowników: zapytano ich o zdanie.

W wyniku tych rozmów, obowiązki dyrektorki wykonawczej przejęła Katherine Maher, dotychczas kierująca działem komunikacji. 33-latka dość szybko poradziła sobie z kryzysem zaufania wśród wikipedystów. Ujęła ich bezpretensjonalnym stylem bycia i tym, że w niczym nie przypominała żelaznej Lili Tritikov. Na forach internetowych pojawiły się pierwsze laurki. Maher wychwalano za dyplomację. Przypominano, że wcześniej, pracując w UNICEF-ie i Banku Światowym, zajmowała się funkcjonowaniem wolnego internetu i zagrożeniami z tym związanymi i że można, w związku z tym zawierzyć jej ekspertyzie. Nawet krytyczny Reddit, popularny serwis internetowy oferujący linki i komentarze do różnych informacji, łagodnie obszedł się z nominacją.

wikipedia
KATHERINE MAHER

W komentarzach pisano, że najwyższy czas, by w fundacji zrozumiano, że trzeba zjednoczyć siły, a nie tylko wystawiać jednego człowieka do reprezentowania organizacji. Nawet, jeśli jest nią Katherine Maher.

Wikimedia to wiele potężnych projektów, takich jak: Wikisłownik, Wikiksiążki, Wikiźródła, Wikicytaty czy Wikinews. Wszystkie mają ogromny potencjał. Fundacja musi jednak myśleć nie tylko w kategoriach zysku, ale też i etyki.

Ponad rok temu wyszło na jaw, że niektórzy edytorzy wyłudzają pieniądze od firm i od osób indywidualnych w zamian za obietnicę stworzenia pochlebnego opisu w Wikipedii. Winnych ukarano, choć nie było łatwo wyłapać szantażystów. Większość autorów nie posługuje się prawdziwymi nazwiskami tylko pseudonimami. Nie ma też procedur skutecznie chroniących przed takimi praktykami.

Katherine Maher wydaje się podchodzić do ciążącej na niej odpowiedzialności ze zdrowym dystansem. Jest aktywna w mediach społecznościowych, a jej tweety dotyczą zarówno kwestii tak poważnych jak dostęp do informacji i wolność internetu, jak i frywolnych jak nadmiernie wyskubane brwi Brytyjek. Jak na razie jej nieinwazyjna metoda zarządzania typu laissez faire sprawdza się. Wikipedia przetrwała kryzys i prężnie się rozwija.

Trzy kobiety na tym samym stanowisku. Trzy zupełnie różne osobowości. Trzy rozmaite style zarządzania. Bez wątpienia łączy je jedno: w Dolinie Krzemowej, która od lat zmaga się z problemem seksizmu i w której (według badań LinkedIn z ubiegłego roku) 80% stanowisk kierowniczych przypada mężczyznom, Sue Gardner, Lila Tritikov i Katherine Maher należą do tych, które innym kobietom przecierają szlaki. I robią to w imponującym stylu.

– Dolina Krzemowa przede wszystkim bezlitośnie poszukuje talentu. Nie liczy się płeć, przynależność rasowa czy pochodzenie. Jestem świadkiem tego na co dzień, bo od lat współpracuję z firmami technologicznymi – twierdzi Maja Kieturakis, prawniczka prowadząca inkubator Polish Hub w San Francisco, wspierający polskie firmy. – Nie mam najmniejszych wątpliwości, że jeżeli chodzi o ocenę kwalifikacji, szanse na znalezienie inwestora czy możliwości pracy kreatywnej, kryteria są te same dla wszystkich.

Wtóruje jej dr Burton Lee, specjalista od innowacji, wykładowca na Uniwersytecie Stanforda: – Mamy przykłady świetnych szefowych firm technologicznych, ale też – tak samo jak w przypadku mężczyzn –przykłady fatalnych. I to warto podkreślić, kiedy mówimy o roli kobiet w Dolinie Krzemowej. Najlepsze menedżerki w niczym nie odstają od najlepszych menedżerów, ale czasami potrafią też koncertowo schrzanić projekt. Zupełnie jak mężczyźni.

Kolejne szefowe Wikimedii udowodniły swoją wagę w złocie. Wspięły się na Panteon biznesu stosując odmienne sposoby zarządzania. Sue Gardner ze swoim hippisowskim idealizmem w budowaniu internetowej utopii. Lila Tritikov, rządząca w bezwzględnym stylu wczesnych yuppies. Katherine Maher, prezentująca demokratyczne podejście do kierowania, bazujące na nieustannym dialogu z użytkownikami.

Na samym szczycie Panteonu wciąż znajduje się założyciel Wikipedii, Jimmy Jimbo Wales, zwany wśród wikipedystów łagodnym dożywotnim dyktatorem. To jego zalecenia edytorzy wykonują bez szemrania, nazywając je z szacunkiem argumentum ad Jimbonem.

W czasie, kiedy Jimbo podróżuje po świecie z wykładami i prelekcjami, nie uczestnicząc w codziennych naradach fundacji i jedynie sporadycznie włączając się w procesy decyzyjne , ster mocno trzymają kobiety. Sue. Lila. Katherine.