FNEZ: Ustawa odległościowa powinna odwoływać się do oceny oddziaływania na środowisko


Odwołanie się w większym stopniu do oceny oddziaływaniainwestycji wiatrowych na środowisko, a nie sztywno ustalone wytycznelokalizacyjne, są kierunkiem, w którym powinny iść regulacje w tzw. ustawieodległościowej – uważa Fundacja na rzecz Energetyki Zrównoważonej. Ustawaodległościowa w proponowanym obecnie kształcie może negatywnie wpłynąć na rozwój energetyki wiatrowej.

 

 

Stanowisko Fundacji narzecz Energetyki Zrównoważonej do projektu ustawy o inwestycjach w zakresieelektrowni wiatrowych

 

Fundacja na rzecz Energetyki Zrównoważonej (dalej: FNEZ)przedstawia swoje stanowisko w kontekście trwających prac nad poselskimprojektem ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych (tzw. ustawalokalizacyjna).

 

1. Najważniejszym wyznacznikiem rzetelnego opracowaniadokumentu, wskazującego zasady lokalizacji lądowych turbin wiatrowych, jestobranie kierunku prowadzącego do ograniczenia potencjalnych negatywnychoddziaływań inwestycji na komponenty środowiska przyrodniczego i społecznego.Lokalizacja elektrowni wiatrowych w Polsce objęta jest standardowym systememocen oddziaływania na środowisko. Polskie prawodawstwo w tym zakresie od latposługuje się standardami, zgodnymi z unormowaniami Unii Europejskiej. Ponieważjednak od początku rozwoju energetyki wiatrowej w Polsce, budziła ona wielekontrowersji wśród organizacji ekologicznych i lokalnych społeczności, przezostatnie lata udało się wypracować, we współpracy pomiędzy inwestorami,przyrodnikami i przedstawicielami administracji publicznej, liczne schematy ipraktyki w ramach procedury oceny oddziaływania na środowisko, nakładające naproces lokalizowania elektrowni wiatrowych dodatkowe wymagania. Dobrymprzykładem są tu opracowane przez FNEZ, we współpracy z Generalną DyrekcjąOchrony Środowiska, po konsultacjach z Regionalnymi Dyrekcjami OchronyŚrodowiska oraz Krajową Komisją Ocen Oddziaływania na Środowisko, „Wytyczne wzakresie prognozowania oddziaływania na środowisko farm wiatrowych”. W efekcietego wspólnego procesu kształcenia się, tak inwestorów jak i administracji,możliwym było zrealizowanie przedsięwzięć infrastrukturalnych, które w sposóbbezpieczny dla środowiska i ludzi służą budowaniu stabilnej gospodarki wPolsce, w tym są podstawą lokalnego rozwoju wielu gmin i regionów.

 

2. Z uwagi na powyższe, odwołanie się w większym stopniu dooceny oddziaływania inwestycji wiatrowych na środowisko, a nie sztywno ustalonewytyczne lokalizacyjne, są prawidłowym kierunkiem, który przyczyniłyby się dowyeliminowania przypadków nieprawidłowo lokalizowanych inwestycji, którerzutują negatywnym światłem na branżę oraz hamują zrównoważony rozwój energetykiwiatrowej. W tym kontekście, w pierwszej kolejności FNEZ wskazuje na zasadnośćopracowania dodatkowych norm regulujących negatywne oddziaływania elektrowniwiatrowych, tj. efekt migotania cienia, czy oddziaływania krajobrazowe, tak abymóc w sposób prawidłowy uwzględniać je w procedurze oceny oddziaływania naśrodowisko.

 

3. Wskazane w art. 4 pkt 1 projektu ustawy, wyznaczenienieelastycznych odległości lądowych turbin wiatrowych od obiektów mieszkalnychnie jest właściwym rozwiązaniem. Zdaniem FNEZ należy każdorazowo, indywidualniepoddać analizie projekt inwestycyjny. Zaproponowany sztywny dystans może wniektórych przypadkach okazać się zbyt mały, aby w pełni ograniczyć negatywneoddziaływanie lub być za duży w kontekście realnych oddziaływań. Tego typuwpływ inwestycji może być w sposób odpowiedni oceniony w ramach prawidłowoprzeprowadzonego postępowania oceny oddziaływania na środowisko.

 

4. Wyznaczona w art. 4 pkt 2 sztywna odległość lądowychturbin wiatrowych od form ochrony przyrody oraz obszarów chronionych, zdaniemFNEZ nie jest uzasadniona. Skala oddziaływania na komponenty środowiskaokreślana jest na podstawie przeprowadzonych badań uwzględniających przedmiotochrony oraz uwarunkowania lokalne, na bazie których formułowane są ostatecznezalecenia minimalizujące oddziaływania. W związku z powyższym nie jest właściweodgórne, sztywne definiowanie minimalnej odległości inwestycji od form ochronyprzyrody, które nierzadko chronią elementy środowiska niewrażliwe naoddziaływanie elektrowni wiatrowych. Trzeba także podkreślić, że nie maprzeciwskazań dla lokalizacji elektrowni wiatrowych na wielu obszarachchronionych, ale także mogą być wskazania do nie budowania wiatraków w znaczniewiększym buforze wokół niektórych, szczególnie wrażliwych na ich oddziaływaniaobszarów objętych ochroną.

 

5. W odniesieniu do kwestii lokalizowania inwestycjiwiatrowych na lądzie należy zwrócić uwagę na rolę właściwie przeprowadzonychkonsultacji społecznych. Tego typu instrument powinien być wykorzystywany naszerszą skalę, gdyż umożliwia on pogodzenie niekiedy odmiennych interesów obustron (inwestora i lokalnej społeczności). Konsultacje społeczne są elementempodstawowym realizacji zasad dobrego dialogu społecznego i aktywnejpartycypacji społeczeństwa w podejmowaniu kluczowych dla wspólnot lokalnychdecyzji. Umożliwiają wybór optymalnej lokalizacji inwestycji oraz prowadzą dobudowania kompromisów, wykluczających pominięcie słusznych interesówspołeczeństwa jak i inwestora. Szeroko zakrojone konsultacje społeczne w procesieinwestycji infrastrukturalnych są szansą na wyważenie wzajemnych interesów ioczekiwań. Dają podstawę do realizacji inwestycji i czerpania z niej korzyściprzez lokalną społeczność m.in. w zakresie wpływów do lokalnego budżetu.

 

6. Rodzaje oddziaływań elektrowni wiatrowych na środowisko ispołeczeństwo były przedmiotem licznych analiz i dziś są nie tylko dobrzerozpoznane, ale także dokładnie i dostępnie opisane oraz prezentowane wszystkimzainteresowanym. Pozwala to na świadomy i aktywny udział lokalnych społecznościw ocenie oddziaływania na środowisko każdej nowej inwestycji. Przykłademnarzędzi zwiększających dostęp do wiedzy o elektrowniach wiatrowych jest serwis internetowy www.oddzialywaniawiatrakow.pl prowadzony przez FNEZ.

 

7. Nie można nie zauważyć, że projekt ustawy wprowadzaszereg dodatkowych ograniczeń dla lądowej energetyki wiatrowej, które wpłynąćmogą na spowolnienie rozwoju tej branży. W tym kontekście oprócz wskazanych wniniejszym dokumencie ograniczeń lokalizacyjnych, należy wymienić także art. 3stanowiący o wyborze lokalizacji wyłącznie na podstawie planu zagospodarowaniaprzestrzennego, obligatoryjnym udziale Urzędu Dozoru Technicznego w zakresieeksploatacji elektrowni wiatrowej (art. 9), jak również obciążeniachpodatkowych wynikających z rezygnacji z podziału turbiny wiatrowej na częśćbudowlaną i niebudowlaną – techniczną (art. 21. pkt. 1).

 

8. W kontekście powyższego, odnieść się należy dopostanowień dyrektywy 2009/28/WE. W preambule do dyrektywy wskazuje się, iżprzy stosowaniu przepisów w odniesieniu do szczegółowych projektów, procedurastosowana przez organy administracji odpowiedzialne za nadzór nadautoryzacjami, certyfikację i licencjonowanie elektrowni, wykorzystującychodnawialne źródła energii, musi być obiektywna, przejrzysta, niedyskryminującai proporcjonalna. W szczególności stosowne jest unikanie wszelkich zbędnychobciążeń, które mogłyby wynikać z zaklasyfikowania projektów w zakresie energiiodnawialnej jako instalacji stwarzających duże zagrożenie dla zdrowia. Obciążeniemtakim może być proponowana aktywność Urzędu Dozoru Technicznego. Podobnie zadyskryminujące i nieobiektywne można uznać obciążenia jedynie dla jednejbranży. Sprzeczna z ww. regułą, związaną z unikaniem obciążeń, które mogłybywynikać z zaklasyfikowania projektów w zakresie energii odnawialnej jakoinstalacji stwarzających duże zagrożenie dla zdrowia, jest również wyrażonaprzez projektodawcę intencja, która wprost wynika właśnie z tego typukwalifikacji („urządzenia te emitują hałas, niesłyszalne dla ucha infradźwięki,powodują wibracje, migotanie światła, mogą stanowić także bezpośredniezagrożenie życia lub zdrowia w przypadku awarii, jak również oblodzenia łopatelektrowni wiatrowej zimą”).

 

9. Zasada wyrażona w preambule ww. dyrektywy znajduje swojepotwierdzenie w jej przepisach. Zgodnie z art. 13 dyrektywy państwaczłonkowskie zapewniają, że wszelkie krajowe przepisy dotyczące procedurautoryzacji, certyfikacji i licencjonowania, które są stosowane w elektrowniachwytwarzających energię elektryczną, energię ciepła lub chłodu z odnawialnychźródeł energii oraz związanej z nimi infrastruktury sieci przesyłowych idystrybucyjnych oraz w procesie przekształcania biomasy w biopaliwa lub inneprodukty energetyczne, są proporcjonalne i niezbędne. Podobnie, państwaczłonkowskie podejmują w szczególności właściwe kroki niezbędne m.in. dozapewnienia obiektywności, przejrzystości, proporcjonalności iniedyskryminacyjnego charakteru zasad autoryzacji, certyfikacji ilicencjonowania oraz uwzględnienia w nich charakterystyki poszczególnychtechnologii energii odnawialnej. Na gruncie projektu ustawy jedynacharakterystyka, jaka jest dokonywana jest związana z ww. wpływem na zdrowieczłowieka, co wywnioskować należy z przywołanego powyżej fragmentu uzasadnienia.W tym też kontekście, podtrzymać należy podstawową tezę związaną z dużymprawdopodobieństwem zakwestionowania propozycji nowej ustawy na gruncieprzepisów europejskich.

 

10. W ocenie FNEZ zmiany w projekcie ustawy wymaga zapisodnoszący się do praw nabytych (art. 26). Niewłaściwe jest nakładanie nainwestora pracujących elektrowni wiatrowych obowiązku wynikającego z przepisównowopowstałego dokumentu. Godzi to także w pryncypialną zasadę prawną jaką jestzakaz retroaktywności przepisów, który wyraża łacińska paremia lex retro nonagit (łac. prawo nie działa wstecz), zaś w polskim systemie prawa wynika ona zart. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z nią do zdarzeń prawnych zaistniałych wokreślonym czasie stosuje się przepisy prawa wówczas obowiązujące. Z racji tegopóźniejsze przepisy nowelizujące określone w projekcie ustawy nie znajdują donich zastosowania. Nowe prawo nie może także prowadzić do formułowaniaodmiennych ocen prawnych zdarzeń, niż wynikające z treści przepisów prawaobowiązujących w czasie ich zajścia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślasię, iż zasada nieretroakcji oznacza, że nowego prawa nie stosuje się do ocenyzdarzeń prawnych i ich skutków, jeżeli miały miejsce i skończyły się przed jegowejściem w życie.

 

11. W opinii FNEZ postanowienia art. 30. niniejszegoprojektu ustawy mogą przyczyniać się do nieobiektywnej oceny stanu faktycznegopracującej siłowni wiatrowej przedstawionego przez wybranego eksperta.Doprecyzowania wymagają przepisy dotyczące kompetencji, doświadczenia i wiedzyosoby mogącej zostać powołanej do przeprowadzenia wspomnianej oceny. Odejścieod zasad wyboru kontrahentów przez podmioty publiczne, regulowanego przez prawozamówień publicznych, jest niczym nieuzasadnione. Co więcej, rodzić to możeobawy o prawidłowość dokonanego wyboru, jego rzetelność oraz transparentność.

 

Mając na uwadze, iż potencjał krajowej lądowej energetykiwiatrowej, wg analiz FNEZ, sięga ok. 7 GW, a jego ograniczenia wynikają główniez uwarunkowań społecznych, środowiskowych i systemowych (udział niestabilnejgeneracji wiatrowej w KSE), niezbędne jest zoptymalizowanie procesuprzygotowania kolejnych projektów farm wiatrowych. Optymalne wykorzystaniepotencjału wiatrowej energetyki lądowej wymaga jednak podejścia opartego nawnikliwym studium przypadku, nie zaś opieraniu się na sztywnym kryteriumodległości, które dodatkowo budzi wiele wątpliwości natury prawnej. Dlatego teżzdaniem FNEZ nie należy odstępować od praktyki prowadzenia ocen oddziaływaniana środowisko oraz rezygnować z dotychczasowego dorobku w tym zakresie.Przeprowadzenie badań oraz analiz, jak również wykonanie rzetelnej proceduryoceny oddziaływania na środowisko, bezsprzecznie pozwoli na dobór prawidłowejlokalizacji inwestycji elektrowni wiatrowych bez negatywnego wpływu na komponentyśrodowiskowo-społeczne.

 

Zdecydowanego poparcia natomiast wymaga propozycja autorówprojektu ustawy wyłączająca, w art. 1 ust. 2, spod zakresu przedmiotowej ustawymorską energetykę wiatrową. Ze względu na znikome negatywne oddziaływaniaśrodowiskowe i społeczne morskiej energetyki wiatrowej oraz dwukrotnie większąstabilność i efektywność produkcji energii z wiatru na morzu, a także naniewątpliwie pozytywny wpływ budowy morskich farm wiatrowych na przemysłmorski, ten rodzaj energetyki wiatrowej zasługuje na wsparcie i dynamicznyrozwój w Polsce.

fot. Pixabay

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here