Czym jest smog i dlaczego jest taki groźny?


W Polsce oddychamy zanieczyszczonympowietrzem – od dawna alarmują organizacje ekologiczne i zdrowotne. Od kilkutygodni temat jest niezwykle nośny. Co więcej, ostrzeżenia o polskim smoguwykraczają już daleko poza granice naszego kraju. Skąd te ogromnezanieczyszczenia powietrza i dlaczego są groźne?

Temat zanieczyszczeń powietrza poruszyły w ostatnich dniachwszystkie liczące się media – zarówno ogólnokrajowe, jak i lokalne. Również zagranicą głośno zrobiło się o fatalnej jakości powietrza nad Wisłą – na początkuroku brytyjski „Financial Times” zaalarmował, że wbrew powszechnej opinii jestna świecie miejsce zanieczyszczone bardziej niż Pekin, i jest to małe polskiemiasteczko Skała, pod Krakowem. Niedawno głośno zrobiło się o decyzjinorweskich skoczków narciarskich, którzy postanowili wrócić do domu na okreswolnych dni między kolejnymi konkursami Pucharu Świata w Polsce, by uciec przedsmogiem. Temat zanieczyszczeń powietrza w Polsce poruszył też „New York Times”,który opisał alarm smogowy, jak opanował nasz kraj w ostatnim czasie.

Skąd się wziął smog?

Smog to pokrywająca miasto brudna i niebezpieczna mgła,powstająca na skutek dużych zanieczyszczeń powietrza i niesprzyjającychwarunków pogodowych, takich jak mgła, duża wilgotność powietrza i brak wiatru.Efektem jest ciężka chmura pyłów, która mocno ogranicza widoczność i utrudniaoddychanie. W Polsce mówimy przede wszystkim o występującym zimą smogu typulondyńskiego, który charakteryzuje się dużą zawartością dwutlenku siarki iwęgla, sadzy oraz pyłów – PM 2,5 i PM 10. Pył zawieszony, ze względu nawyjątkowo drobną strukturę (cząsteczki nie przekraczają średnicy wielkościkilku mikrometrów, czyli tysięcznych części milimetra) z łatwością dostają się donaszych organizmów, gdy oddychamy.

W Polsce zanieczyszczenia powietrza w dużej mierze pochodząnie z dużej energetyki węglowej, jak mogłoby się wydawać, ale z tzw. niskiejemisji, czyli emisji pochodzącej z kominów domów i lokalnych kotłowni. Spalaniewęgla odbywa się tam w sposób nieefektywny, a szczególnie niebezpieczne jestpalenie w domowych piecach śmieci. Takie paleniska nie są przystosowane dospalania odpadów, brakuje im odpowiednich filtrów, w efekcie z kominów unosisię gryzący i śmierdzący dym. Spalanie śmieci jest karalne, ale niestety wciążpowszechne – mimo coraz większej świadomości społecznej.

Czy Polska ma brudnepowietrze?

O problemie zanieczyszczeń powietrza zrobiło się głośno napoczątku roku – wystąpił wtedy szereg elementów składających się na powstaniegęstego smogu w większości miast w kraju: spadek temperatury, wzrost spalania wdomowych piecach i brak wiatru. Jednak nie był to pierwszy raz, gdy jakośćpowietrza się tak wyraźnie pogorszyła. WPolsce regularnie przekraczane są normy stężenia w powietrzu pyłu PM 10, PM 2,5i rakotwórczego benzo[a]pirenu. Bywają to przekroczenia sięgające nawet 1000 proc. normy.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaliczyła Polskę do 20najbardziej skażonych zawieszonym w powietrzu szkodliwym pyłem krajów naświecie. Z opublikowanego przez tę organizację w 2016 roku raportu wynika, żenasze miasta zdecydowanie przodują w rankingu najbardziej zanieczyszczonychmiejsc: na 50 miast aż 33 to miejscowości w Polsce, m.in.: Rybnik, Żywiec,Kraków czy Katowice. Ale największą „sławę”, jeśli chodzi o poziomzanieczyszczeń, zyskało niedawno niewielkie miasteczko położone w województwiemałopolskim – Skała. W grudniu ub.r. tamtejsze powietrze zawierało 979mikrogramów trujących cząsteczek na metr sześcienny – tym samym ta małamiejscowość prześcignęła Pekin. Poinformował o tym „Financial Times”, dziękiczemu temat jakości powietrza stał się interesujący również dla największychmediów w Polsce.

Poprzednie tak duże zainteresowanie tym, czym Polacyoddychają na co dzień, miało miejsce w 2014 roku, kiedy to organizacjaClientEarth opublikowała głośny raport zwracający uwagę na fatalną jakośćpowietrza w Polsce, w tym również w popularnych uzdrowiskach. Z publikacji tejmożna było się dowiedzieć, że w 2013 roku poziomy dopuszczalne pyłówzawieszonych nie były przekroczone jedynie w województwachwarmińsko-mazurskim i zachodniopomorskim, aglomeracji trójmiejskieji białostockiej oraz w Zielonej Górze (!). O raporcie mówionoszczególnie w kontekście miejscowości turystycznych, które od lat pobierają odprzyjezdnych tzw. opłatę miejscową, chociaż – jak podkreślają prawnicy z ClientEarth –  prawo do ich nakładania uwarunkowane jest m.in. właśnie jakościąpowietrza, oraz uzdrowisk pobierających opłatę uzdrowiskową i otrzymującychdotacje od Skarbu Państwa.

Pod koniec ubiegłego roku jeden z zakopiańskich turystówpostanowił pozwać zimową stolicę Polski za niesłuszne pobieranie takiej opłatyw sytuacji, gdy normy jakości powietrza są w mieście przekroczone. Do pozwudołączył Rzecznik Praw Obywatelskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowieodroczył jednak wyrok – na wniosek władz Zakopanego przepisy o opłacie mazbadać Trybunał Konstytucyjny. W 2015 roku taką sprawę z jednym z turystów przegrałaWisła.

Czy smog jest groźny?

Zanieczyszczenia powietrza w Polsce zabijają ok. 44 tys.osób rocznie – wynika z informacji podawanych przez Europejską AgencjęŚrodowiska. Szkodliwe substancje unoszące się w powietrzu zwiększają ryzykozachorowania na raka i choroby serca, mogą powodować choroby układuoddechowego, niewydolność krążenia, astmę. Na zanieczyszczenia powietrza szczególnienarażeni są dzieci, które nie mają jeszcze w pełni rozwiniętego układuodpornościowego, oraz kobiety w ciąży. Ich dzieci narażone na działaniezanieczyszczonego powietrza w okresie prenatalnym i wczesnym dzieciństwieczęściej chorują na astmę i cechują się gorszymi zdolnościami rozumowania imyślenia – wynika z badań przeprowadzonych w Krakowie, pod kierunkiem ColumbiaCenter for Children’s Environmental Health w Nowym Jorku.

Najsłynniejszą smogową katastrofą w historii było kilkagrudniowych dni w Londynie w 1952 roku. W ciągu czterech dni zanieczyszczeniapowietrza doprowadziły do śmierci ok. 4 tys. mieszkańców stolicy WielkiejBrytanii, m.in. z powodu niewydolności płuc. Smog zatem nie jest zagrożeniem„teoretycznym”, jak powiedział niedawno minister zdrowia Konstanty Radziwiłł.

REO.pl
fot. Radek Kołakowski/CC BY 2.0

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here