Bartłomiej Igliński: Miskant olbrzymi, koszty niskie

Rośliny energetyczne - niezwykłe, a wciąż niedoceniane.

Flora czy fauna w jakiejś formie, jako źródło energii, to żadna nowość. Czymże są wszak paliwa kopalniane, węgiel, ropa, jak nie biomasą z uwzględnionym okresem składowania. Ale na efekty energetyczne z pokrywającej ziemię roślinności nie trzeba czekać milionów lat… Współczesne rośliny energetyczne powinny cechować się szybkim przyrostem biomasy, mieć małe wymagania glebowe, być odporne na zmienne warunki pogodowe. Jest ich obecnie bardzo wiele, w Polsce najpopularniejsze to wierzba wiciowa i miskant.

Miskant – uprawa i zbiór

Roślina, którą z powodzeniem można uprawiać z przeznaczeniem na cele energetyczne w Polsce to miskant (Miscanthus)– okazała trawa kępowa, występująca w kilkudziesięciu genotypach, z których największą popularność osiągnęły triploidy oparte o krzyżówki miskanta chińskiego (Miscanthus sinesis) i miskanta cukrowego (Miscanthus sacchariflorus). Inne nazwy tej rośliny – prócz miskantusa i miskanta – to: trzcina chińska i trzcinnik olbrzymi. W środowisku naturalnym miskant dorasta nawet do 6 m wysokości, a średnica pędów dochodzi do 5 cm. Cechą charakterystyczną gatunku jest rozległy system korzeniowy, sięgający do 2,5 m w głąb ziemi, co sprzyja efektywnemu pobieraniu składników pokarmowych i wody. Wartość opałowa biomasy miskanta wynosi 14-17 MJ/kg suchej masy.

Jako roślina o cyklu fotosyntetycznym C-4, miskant ma większe możliwości przyrostu masy, gdyż w warunkach optymalnych wykorzystanie światła jest o 40% większe niż w przypadku roślin C-3. Trawa ta nie ma dużych wymagań co do jakości gleby, ale w pierwszym roku uprawy jest mało odporna na mrozy.

Miskanta rozmnaża się łatwo przez podział kęp, którego dokonuje się zanim wyrosną młode pędy. Szybki wzrost i rozwój części nadziemnych powoduje przykrycie powierzchni pola, hamując rozwój chwastów. Już w pierwszym roku uprawy z jednego ha powierzchni można uzyskać do ośmiu Mg suchej masy, ale dopiero w trzecim roku miskant osiąga najwyższe plony – nawet powyżej 30 Mg s.m./ha

Koszty pielęgnacji są bardzo niskie

W pierwszym roku prowadzi się odchwaszczenie mechaniczne w rzędach i w międzyrzędziach, wykorzystując do tego celu tradycyjne zestawy upraw międzyrzędowych. W przypadku dużego zachwaszczenia można stosować herbicydy z grupy pochod-nychtriazyn. W kolejnych latach zachwaszczenie jest niewielkie i nie jest wymagane odchwaszczanie, wynika to z intensywnego rozwoju i wzrostu roślin oraz zacieniania gleby, związanego z bardzo wysokim wskaźnikiem ulistnienia roślin w łanie. W warunkach europejskich miskant olbrzymi wykazuje bardzo wysoką odporność na większość patogenów roślinnych. Na plantacjach nie jest więc prowadzona ochrona chemiczna, co wydatnie przyczynia się do niskich kosztów utrzymania.

Zbiór miskanta 

W przypadku zbioru jednoetapowego słoma powinna być zbierana maszynami, które przygotowują surowiec opałowy do bezpośredniego podania do pieca. Zbiór przeprowadza się mechanicznie za pomocą silosokombajnów, pras rolujących. Zebrany i sprasowany materiał roślinny jest zwijany w duże bele (ok. jednego m3), których masa wynosi ok. 130 kg.

Maksymalna zawartość wody przy tym systemie zbioru może wynosić 25%. Kiedy zbierany materiał roślinny ma wilgotność powyżej 25%, do zbioru wykorzystuje się tradycyjny silosokombajn rozdrabniający rośliny. W przypadku zbioru jednoetapowego występuje problem przy transporcie na duże odległości – z powodu małej masy nasypowej rozdrobnionego na sieczkę miskantusa (70-95 kg/m3). Ten system zbioru jest bardziej kosztowny, ponieważ utrudnione jest przechowywanie dużej ilości rozdrobnionych roślin, a także wzrastają koszty transportu i dosuszania.

W przypadku zbioru dwuetapowego, pierwszy etap polega na koszeniu roślin na pokosy, podczas gdy w drugim wykonywane jest podbieranie masy roślinnej i prasowanie w bele prostopadłościenne (kostki duże i małe) lub cylindryczne. W przypadku zbioru dwuetapowego można zastosować kosiarki rotacyjne lub sieczkarnie polowe. Dwuetapowy zbiór z prasowaniem w duże bele znacznie zmniejsza liczbę potrzebnych środków transportowych, a co za tym idzie redukowane są koszty z tym związane. Wadą zbioru dwuetapowego jest zwiększona możliwość strat podbieranej masy, jej zanieczyszczenie glebą oraz zwiększone zużycie paliwa, większa ilość przejazdów powoduje zbędne ugniatanie gleby, czyli niszczenie jej struktury.

Przykład że… można

Autor tego tekstu odwiedził uprawę miskanta, o powierzchni ponad 300 ha, pod Grudziądzem. Właściciel początkowo uprawiał truskawki, ale wobec braku robotników do ich zbierania, przerzucił się na uprawę miskanta. Odbiorcą biomasy jest elektrociepłownia w Grudziądzu.

Co ważne, żeby taka współpraca rolnik-odbiorca miała sens, to należy podpisać długoterminowe umowy, a odległość między plantacją i kotłownią czy elektrownią nie powinna być większa niż 50-100 km.